Bizde elyevm mevcud olan "umumi müzeler" asar-ı atika müzehanesi, ve yeniçeri kıyafethanesi ile derdest-i tanzim bulunan eslija-yı askeriye müzsinden ibarettir.
Asar-ı Atikam üzesi bizde "müessese-i ilmiye" namına layık olan tesisatın şüphesiz birincisi ise de maateessüf halihazırda Osmanlılardan ziyade ecnebilere faide-bahş olmaktadır: bu müzeyi ziyaret eden Osmanlıların miktarı pek az, bu ziyaretten istifade edenleri miktarı ise hemen hiç gibidir. Bu hale nihayet vermek - bu müessese-i mükemmeleden halkımızın da istifadesini temin etmek - için, fikrimce, tedabir-i atiyeye tesavül olunmak lazımdır: 1- Duhuliyenin ilgası - ve mümkün olamazsa - tenkısı; 2 - Asar-ı muhelife üzerine ne olduklarını gösterir iri harfli bir levha ile bunun altına bu hususta lazım gelen malumat-ı tarihiyeyi verecekbir kitabe taliki; 3 - Halka bu asar-ı atikanın ne olduğunu tefhimden ziyade bunlar vasıtasıyla malumat-ı tarihiye telkini maksadı ile rehberler tanzimi; 4 -hiç olmazsa haftada bir iki gün muayyen saatlerde gelecek ziyaretçilere - kararlaştırılacak bir plan dairesinde ve hazırlanacak bir hedefe göre - şifahen izahat ve malumat verecek memurlar tayini; 5 - Tahsil görmüş zevatın tezyid-i malumatları zımnında müzedeki asar üzerine tarihi konferanslar tertibi; 6 - Mekteplere kabul olunacak tarih kitaplarında müzeden ve müzedeki asardan- ve umumiyetle asar-ı atikanın ehewmmiyetinden - bahsettirilmesi; 7 - Müzenin ziyaretçilere küşadı saatlerinin gazetelerle sık sık ilan ettirilmesi; 8 - Matbuatın müzeyi ziyaretten tahassul edilecek fevaid üzerine halkın nazar-ı dikkatini celb içinmakaleler yazmak suretiylebir vazife-i vataniyeifasına davet olunması...
Bunlar yapıldığı takdirde, bugün vatan-ı muazzezizimiz teşkil edenşaşaa-i mazisini halka göstermek, bu vasıta ile kalplere bir şevk ve tehalik-i saiyane vermek emr-i mühimi suhuletle temin edilmiş olur.
Yeniçeri kıyafethanesi ve esliha-i askeriye müzesi hakkında da bu esaslara tevik hareket edildiği takdirde bu müesseselerin "canlı bir tarih-i osmandershanesi" haline geleceği, ve tarih-i millimizeait malumatın neşr ve teminine fevkalade büyük hizmetler edeceği bedihidir.
Elyevm mevcut bulunan bu üç umumi müzenin bu suretlerle - istifade-i milliye nokta-i nazarından - tekmili esbabının istikmaline çalışmak lazım olduğu gibi eni müzeler tesis ve küşadına himmet etmek de zaruridir.
Tesisine en evvel müsaraat etmek lazım gelen müzeler, fikrimce, "talim ve terbiye" ve "harf ve sanaiyye" müzeleridir.
Mustafa Satı, Layihalarım, s. 34 - 36
